Bewijzen gevonden voor Slag bij Doonheide: Gemert bijna verwoest

GEMERT – Je denkt bij een slag aan Heiligerlee, Nieuwpoort, Waterloo of Stalingrad. Voeg aan dat rijtje gerust Gemert toe. In april 1603 stuitten de Spaanse troepen en de Hollanders op elkaar, op de Doonheide. Gemert ontsnapte aan een totale verwoesting.

Door Simon van Wetten

Nog even een korte geschiedenisles? Je kent het verhaal van de Tachtigjarige Oorlog, de meester op school vertelde erover. Een godsdienst- én een vrijheidsstrijd, die duurde van 1568 tot 1648. Het is de tijd van Willem van Oranje en de hertog van Alva, van belegering van steden als Alkmaar, Haarlem en Leiden, van geuzen en watergeuzen, het Twaalfjarig Bestand en de geboorte van de Republiek der Zeven Verenigde Nederlanden.
Het oude hertogdom Brabant bevond zich gedurende een groot deel van de oorlog aan de Spaanse zijde. Pas door de val van Den Bosch, in 1629, veranderden de machtsverhoudingen. In 1603 werden de Hollanders dus nog gezien als de vijanden. Voor Gemert zou dat allemaal niet uit moeten maken: het was een commanderij van de Duitse Orde en daarmee een vrij, soeverein en neutraal stukje Brabant. Aan ons lijf geen polonaise.
Daar dacht Anthonie Schets, baron van Grobbendonk anders over. Deze vechtjas voerde het Spaanse leger aan, nou ja, de huurlingen uit allerlei landen die voor de Spaanse koning vochten. Grobbendonk had vernomen dat de Hollandse ruiterij door de Kempen zwierf – een jaar eerder al hadden de troepen van prins Maurits al een kort bezoekje aan Helmond gebracht – en bedacht een listig plan. In dat plan speelde Gemert helaas een grote rol. Sterker, als die Hollandse ruiters en soldaten in de hinderlaag waren gelopen die de Bossche gouverneur – die functie had Grobbendonk ook – hier voor hen opgesteld had, dan zou de slag niet bíj Gemert, maar ín Gemert hebben plaatsgevonden, met alle gevolgen van dien.

Je bent benieuwd naar de bewijsvoering? Een forte piano, een voorloper van de klavecimbel, speelt een grote rol bij het ontsluieren van het verhaal over de slag. Dit zeer oude muziekinstrument staat in een museum in Milaan en is wellicht ooit bezit geweest van de familie Grobbendonk. Op de binnenzijde van de klep staat een slag afgebeeld, ondertiteld met vervaagde letters. Alleen “mert” valt nog te lezen. Dat zou dus Gemert kunnen zijn… Verder is in het gemeentearchief een originele inkwartieringslijst opgedoken, uit exact dezelfde periode, met een overzicht van de ongeveer vijfhonderd ruiters en infanteristen die in de huizen van de Gemertenaren werden ondergebracht. En een afbeelding uit de Atlas van Stolk vermeldt duidelijk en klaar in het bijschrift: “Slag bij Gemert, april 1603.” Ook zijn er met de metaaldetector enorme hoeveelheden kogeltjes uit de grond gehaald op de plaats waar de slag zich zou hebben voltrokken. Die plaats is dan de Doonheide, misschien al het gebied vanaf de Molenstraat, toen nog de rand van Gemert.

We gaan de bewijsvoering minutieus toelichten in een korte documentaire op Omroep Centraal. De verbeelding van cameraman Huub Schatorjé aangaande de geluiden en de aan- en vergezichten die twee op elkaar botsende legertroepen veroorzaken en opleveren, zijn alleen al het kijken en luisteren waard, net als de boze tirade van boer Adriaen, die de ellende van de inkwartieringen op geheel eigen wijze hekelt. Laat de Slag bij Gemert over u heenkomen. Daarna oordeel je of het allemaal waar is gebeurd en vervolgens plaatsen wij samen een nieuwe voetnoot onder die heldhaftige en tot de verbeelding sprekende periode uit de vaderlandse geschiedenis. De Slag op de Mookerhei? Prima, maar nu ook: De Slag bij Gemert.

Je kunt de documentaire in de komende week elke dag zien om 09.00, 13.00, 17.00 en 21.00 uur of bekijken via YouTube. Niet het juiste kanaal in uw tv-aanbod? Ga dan naar de website van Omroep Centraal, www.omroepcentraal.nl.

Foto's:


0