Zeventig jaar Indische gemeenschap in Gemert

GEMERT – In het Gemerts Nieuwsblad van vorige week stond een In Memoriam voor mevrouw Jo Matagora-van der Putten. Zij was de laatste van de ‘eerste generatie’, de Indischen die vanuit hun mooie, tropische land plotsklaps in een kil klimaat, maar in Gemert óók met een warm welkom, een nieuw bestaan moesten opbouwen.

Door Simon van Wetten

Jos van Dam kijkt met een heel positief gevoel terug naar die beginjaren. “Wij kwamen op 10 april 1951 vanuit Heeswijk-Dinther naar Gemert, opgehaald door een vrachtwagen van Van Heugten. Onze gloednieuwe woning stond in de Wassenaarstraat, en onze buren waren de families Kras, Smits en De Sadeleer. We werden fantastisch opgevangen, kregen uitleg over de dingen die we moesten weten en ik weet nog dat de vader van kruidenier Albert Maas alle tijd nam om de geheimen van al die producten die wij niet kenden, aan ons uit de doeken te doen.” En jouw kinderen, Jos, wat hebben die van de Indische roots meegekregen? “Nou, behoorlijk wat. Mijn oudste dochter is zelfs terug geëmigreerd. Ze woont op Flores. Haar man, Roland Ernst, ook van Indische afkomst, vond het hier veel te koud en ze zijn dus terug gegaan. Ik ben er al een keer geweest. Heel mooi!”

Indië

De ouders van Leo van Lieshout kwamen pas na flinke omzwervingen in Gemert terecht. “Vanuit Indië zijn ze eerst in Helmond terecht gekomen, toen naar Canada geëmigreerd en pas in 1955 naar Gemert gekomen. Wij woonden in de Jan van Amstelstraat, en het woord ‘Indië’ gaf thuis dermate stress, dat er al snel helemaal niet meer over gesproken werd. Dat was not done, omdat mijn vader door wat hij heeft meegemaakt aan PTSS leed. Er waren daar in de tropen vier Van Lieshoutjes, maar mijn vader – hij was bij de Militaire Luchtvaart van de KNIL – is de enige die de tijden van strijd heeft overleefd. Eén ligt begraven aan de Birmalijn, één is vermist en van de derde is het graf recent teruggevonden door Rob de Haas. Ja, als mijn vader thuis Maleis begon te praten, dan was het devies: wegwezen! Dan hadden we iets verkeerd gedaan.” En de generaties na jou, Leo? “Die hadden aanvankelijk weinig tot geen interesse voor hun Indische voorgeschiedenis. Maar de laatste jaren begint dat te veranderen. Dat komt denk ik door het wegvallen van de eerste en langzaam maar zeker ook de tweede generatie. Nu komt het besef dat ze moeten vragen, of hadden moeten vragen…”

Thuis

Peter de Sadeleer was een peuter toen hij met zijn ouders kennismaakte met Gemert en de Wassenaarstraat. “Onze buurman Bruijsten stond meteen voor ons klaar. En we mochten zijn Vlaamse reuzen helpen verzorgen. Onze vriendjes waren ook Nederlandse jongens, zij en wij maakten geen enkel onderscheid. Kees de Bekker, zoon van de burgemeester, daar mochten we gewoon thuis komen spelen. Later kwam pas het besef dat zijn vader door dat ‘om en om’ laten wonen van Indische mensen en Gemertenaren die makkelijke integratie mogelijk heeft gemaakt. Ik heb lang gedacht dat zoiets normaal was, ’t móet ook normaal zijn, maar toen onze band Black Rockets, later de Brinkman Brothers, bekendheid kreeg en we ook in grote plaatsen en steden optraden, nou, toen heb ik het wel anders meegemaakt. Als ik op het podium stond zag ik al in de zaal aankomen dat het mis ging. Dan werd er weer geknokt door de verschillende groepen jongeren. Maar Gemert en Handel, waar ik nu woon: een warm bad! Ik doe mee aan de Bonte Avonden, de carnavalsoptocht, ben betrokken bij het voetbal en natuurcentrum De Specht, voel me in alle opzichten thuis. De vierde generatie? Nee, mijn kleinkinderen kennen hun Indische roots niet, dat heeft alles te maken met het feit dat ik zo ‘Hollands’, Brabants dus, ben opgegroeid.”

Trots

Jan de Haas, 3e generatie, reisde met zijn vader Rob door Indonesië. “Dat was een bijzondere ervaring, je ‘ziet’ de herinneringen van je grootouders, je ruikt het zelfs. Ik was heel nieuwsgierig hoe Indonesië rook. Tempo doeloe, denk ik, de geur associeerde met die herinneringen.” Voel je die Indische connectie nog? “Tja, wanneer kom je ergens vandaan? Als je herinneringen er liggen, ook al zijn die gevormd door de verhalen van je vader, je opa en je oma, dan zijn die een deel van je eigen ik, van wie je bent. De volgende generatie is op volle snelheid aan het opgroeien. Ik hoop dat ik op hem, samen met mijn vriendin, onze opgedane opvoedkundige erfenis over kan brengen. Ik geniet er van de stukjes Indonesië samen met de Gemertse en ondertussen ook Drentse bouwstenen samengesmolten terug te zien in een kleurige jongen. En daar ben ik heul trots op!”

Foto: Indische Nederlanders in Gemert

Foto's:


0