19 november 2022

Leuke column

Bij een pleonasme combineer je woorden waarbij het ene woord een eigenschap van het andere geeft die er al in besloten zit: een ronde cirkel, vloeibaar vruchtensap en nat water. Die bijvoeglijke naamwoorden zijn overbodig, omdat elke cirkel rond is, sap altijd vloeibaar is en water nat.

Soms kiezen schrijvers bewust voor stijlfiguren met ingebouwde herhalingen. Dat doen ze om iets te benadrukken. Of er de klemtoon op te leggen. Maar ik merk echter soms wel eens dat ik me er af en toe onbedoeld ook schuldig aan maak. Opsporen van dit soort verkeerde fouten is een nieuwe aanwinst in mijn waardevolle vrijetijdshobby’s.

Ik zoek naast pleonasmen ook naar tautologieën. Daarbij herhaal je twee keer hetzelfde, vaak met dezelfde soort woorden, zeg maar met synoniemen die hetzelfde betekenen. Net als bij eeuwig en altijd, gratis en voor niets, blij en verheugd, en zo. Of wanneer de vorige zin aan het begin opent met ‘net als’ en dan tot slot eindigt met ‘en zo’.

Gebruik van herhalingsfouten kan mogelijk bewuste opzet zijn, maar onnodig misbruik van dit soort verkeerde stijlfouten is echter nutteloze verspilling. Zoals bijvoorbeeld de hardwerkende leerkracht uit het basisonderwijs die in zijn verhelderende uitleg mondeling spreekt over gele boterbloemen, over minderjarige kinderen of over criminele misdadigers die andermans spullen stelen. Dat is gewoon fout. Ik wil dat graag nog eens herhalen. Want dan zeg je dingen twee keer. Dat is niet nodig. En overbodig. En ook dubbelop. Alsof de lezer je na één keer niet begrijpt. En nog een extra tweede herhaling nodig heeft. ‘De aanwezige bezoekers luisterden tijdens het gevarieerde jubileumconcert op 27 november naar de boeiende muziek van de bekendste Gemertse slagwerkgroep Excelsior’. Ritmisch lekker, maar vier taalfouten in één zin.

Sommige stijlfouten zijn nooit ofte nimmer nodig of nuttig: export naar het buitenland, een felle vuurzee, ongezond fastfood, een gladde spiegel, de uiterste limiet, geheel uitsterven, in staat zijn een brief te kunnen schrijven, zich uitsluitend beperken tot, doen alsof je faket.

Voor ik het wist zaten er minstens ongeveer veertig tot meer dan vijftig voorbeelden in deze column. Maar het leuke is, als je er een tijdje mee bezig bent, ontdek je steeds meer nieuwe: het gescoorde doelpunt, de vieze erwtensoep, de vertraagde intercity, een budgetoverschrijdend bouwproject, de saaie leraar, de bemoeizuchtige tienerouders of de creatieve columnist. Zag u alle foute fouten? Dan behoort u tot een van mijn meest slimste lezers.

Maarten

Foto's:


0