Ruimte voor nieuwe bedrijvigheid en woningbouw als boeren stoppen of omschakelen
Gemert-Bakel zet in op Buitengebied met Perspectief
GEMERT-BAKEL – Het buitengebied van de gemeente Gemert-Bakel komt er de komende jaren heel anders uit te zien. Agrarische bedrijven stoppen of schakelen om van veeteelt naar akkerbouw, stallen komen leeg te staan en tegelijkertijd groeit de behoefte aan nieuwe functies zoals wonen, recreatie en kleinschalige bedrijvigheid. Met het nieuwe beleidskader Buitengebied met Perspectief, dat vorig jaar door de gemeenteraad is vastgesteld, wil de gemeente richting geven aan die ontwikkelingen. Het beleid moet zorgen voor een vitaal, ondernemend en aantrekkelijk buitengebied, mét oog voor landschap en leefbaarheid.
Van de redactie
Volgens wethouder Willeke van Zeeland was nieuw beleid onvermijdelijk. “We zagen dat ons bestaande beleid nog sterk leunde op keuzes uit de tijd van de reconstructie, begin deze eeuw. Toen lag de focus op schaalvergroting en verplaatsing van agrarische bedrijven. Inmiddels is de werkelijkheid totaal anders. De veranderingen gaan sneller, de agrarische sector is in transitie en bijna elk erf staat voor keuzes.”
Die keuzes vergelijkt Van Zeeland met een rotonde. “Ondernemers komen daar steeds opnieuw op. Ga ik investeren in verduurzaming, verbreding of dierenwelzijn? Draag ik mijn bedrijf over, of stop ik helemaal? Het beleid moet helpen om op die rotonde een weloverwogen afslag te nemen.”
Programmamanager Toekomstbestendig Buitengebied Joke Manders benadrukt hoe complex de opgave is. “We hebben in Gemert-Bakel ongeveer 400 agrarische locaties in het buitengebied, en eigenlijk zijn dat 400 unieke situaties. Door generatieovergangen, veranderende markten en regelgeving zijn er de afgelopen jaren al meer dan 100 bedrijven gestopt, en die trend zet door.”
Richting 2030 komt in Gemert-Bakel naar verwachting circa 130.000 vierkante meter agrarische stalruimte vrij. Daarmee behoort de gemeente tot de top drie van Noord-Brabant. “Dat is opvallend voor een relatief kleine gemeente,” zegt Manders. “Het komt omdat we van oudsher sterk agrarisch georiënteerd zijn, maar ook omdat we aan weinig kwetsbare natuurgebieden met een hogere beschermde status (de zogenaamde Natura 2000-gebieden, red) grenzen. Daardoor kwamen veel ondernemers niet in aanmerking voor landelijke opkoopregelingen. De bebouwing blijft dan staan, zonder nieuw perspectief.”
Die leegstand baart de gemeente zorgen. Niet alleen vanwege mogelijke verloedering, maar ook vanwege de leefbaarheid. In een breed participatietraject, waarbij inwoners, ondernemers en belangenorganisaties werden betrokken, kwam één wens duidelijk naar voren: het buitengebied moet levendig blijven.
“Er was veel draagvlak voor ‘reuring’,” zegt Van Zeeland. “Mensen willen geen buitengebied dat alleen maar een woongebied wordt waar iedereen overdag weg is. Bedrijvigheid, toerisme en activiteiten horen bij het karakter van Gemert-Bakel. Dat maakt het ook aantrekkelijk om hier te wonen en te recreëren.”
Het nieuwe beleid biedt daarom ruimte voor functieverandering. Vrijkomende agrarische bebouwing kan, onder voorwaarden, worden omgezet naar bijvoorbeeld een mkb-bedrijf, zorgboerderij, bed & breakfast of ambachtelijk bedrijf. “Dat kan bijvoorbeeld een aannemer zijn, een timmerwerkplaats, een theetuin of een klein productiebedrijf,” aldus Van Zeeland. “Wel hebben we duidelijke spelregels opgesteld, zodat het niet concurreert met bedrijventerreinen en het landschap niet wordt aangetast.”
Een belangrijk instrument binnen Buitengebied met Perspectief is het Transitiefonds. De gemeenteraad stelde hiervoor een startkapitaal van één miljoen euro beschikbaar. Het fonds is revolverend: geld dat wordt ingezet voor sloop van oude stallen, komt later weer terug via bijdragen van nieuwe ontwikkelingen, zoals de uitgifte van woontitels.
Manders legt uit hoe dat werkt. “Een ondernemer meldt zich bij ons met het plan om een stal te slopen. We voeren een keukentafelgesprek om te kijken wat het toekomstperspectief van die locatie is. Als het plan past binnen het beleid, financieren we tot 60 procent van de sloopkosten voor. Na afronding komen de ‘meters’ in onze bank terecht.”
Die meters kunnen vervolgens worden ingezet voor bijvoorbeeld een woning in het buitengebied. “Wie een nieuwe woning wil realiseren op een locatie zonder bouwtitel, kan zo’n titel kopen,” zegt Van Zeeland. “Dat geld gebruiken wij weer om nieuwe sloop mogelijk te maken. Zo maken we de cirkel rond.”
Ontwikkeling is niet onbeperkt mogelijk. Elke aanvraag wordt ruimtelijk getoetst en moet passen binnen de omgevingsvisie en de gebiedskenmerken. “We kijken naar ontsluiting, verkeersveiligheid en landschappelijke inpassing,” zegt Van Zeeland. “Bepaalde bedrijvigheid is alleen op logische plekken mogelijk, bijvoorbeeld waar de infrastructuur dat aankan.”
Daarnaast geldt bij elke functiewijziging een verplichting tot kwaliteitsverbetering van het landschap. Dat kan door extra groen, herstel van cultuurhistorische elementen of investeringen in recreatieve infrastructuur zoals wandel- en fietspaden.
Wat Gemert-Bakel volgens Manders onderscheidt, is dat het beleid niet stopt bij papier. “We hebben naast het beleidskader ook een fonds, werkafspraken en zijn bezig met een zogenoemd veegplan om bestaande situaties eenvoudiger te legaliseren. En misschien wel het belangrijkste: we voeren heel veel keukentafelgesprekken.”
Die gesprekken zijn bedoeld om plannen concreet te maken en drempels weg te nemen. “Het document kan best ingewikkeld zijn,” erkent Manders. “Door samen om tafel te zitten, kunnen we mensen echt helpen om hun mogelijkheden te zien en stappen te zetten.”
Van Zeeland ziet de eerste signalen als positief. “Er zijn al tientallen vooraanmeldingen, van locaties die we soms nog niet eens op het vizier hadden. Dat laat zien dat er behoefte is aan duidelijkheid en perspectief.”
Met Buitengebied met Perspectief is het werk volgens de wethouder niet klaar. “Dit is de kapstok. We gaan nog aan de slag met het beeldkwaliteitsplan en de gehuchtenstructuur. Het buitengebied blijft in beweging.”
Toch is de ambitie helder: “We willen voorkomen dat het buitengebied leegloopt,” zegt Van Zeeland. “zodat Gemert-Bakel ook op de lange termijn een krachtige plattelandsgemeente blijft, met een gezonde balans tussen groei, ondernemerschap, landschap en leefbaarheid. Dit beleid moet ervoor zorgen dat mensen, of ze nu stoppen, doorgaan of iets nieuws willen beginnen, weer perspectief hebben.”