Oud-Boekelnaar Willem van Zeeland even terug naar waar hij opgroeide
‘Lijn 21 was onze lifeline’
EINDHOVEN – Als Nederlanders zeggen dat ze terugverlangen naar het echte Nederland, waar hebben ze het dan over? “Is het het Nederland van de jaren vijftig? Dat van de jaren zeventig?”, vroeg de in Boekel geboren en getogen Willem van Zeeland (55) zich af. En omdat hij zich ergerde aan het Randstedelijk karakter van veel talkshows, besloot hij het antwoord te zoeken in de regio waar hij opgroeide. In de dorpen en steden die de vroegere buslijn 21 aandeed. De Trans Brabant Express, zoals de busverbinding in zijn vriendengroep genoemd werd. Het werd de titel van het boek.
Door Wim Poels
“Die vorm is eigenlijk ontleend aan de reisprogramma’s die we bij de VPRO maakten”, vertelt Van Zeeland op een terras in Eindhoven. Sinds begin dit jaar is hij daar directeur-bestuurder van de Dutch Design Foundation op Strijp-S. Daarvoor werkte hij als hoofdredacteur bij de Hilversumse omroep. Hij reisde voor zijn boek met de bus van plaats naar plaats en ontmoet daar interessante mensen. “Ik kies het liefst voor het persoonlijke verhaal”, legt hij uit. “Maar dan moet het wel staan voor iets groters.”
En dus praat Van Zeeland met pioniers met een bijzondere visie. Over Lightyear, de futuristische auto met zonnepanelen. Er is een ontwerpster die kleding maakt uit mest. Ook mensen met eigen kijk op management, het bedrijfsleven en de politiek komen aan het woord.
Van Zeeland groeide op in Boekel. “Ik vond het er lang prima, maar de laatste jaren werd het voor mij vervelend. Het was voor mij zo’n dorp waar niets te doen was. Je kende iedereen, kwam nooit nieuwe mensen tegen. Lijn 21 was echt een lifeline. Als je geen auto had, was het de enige mogelijkheid om verder in de wereld te komen, daar waar het echt gebeurde.”
Maar toen hij op zijn 19e eindelijk kon vertrekken om in Eindhoven te gaan wonen, merkte hij dat het zo simpel niet is. “Een dorp heeft ook iets vertrouwds, iets geborgens. Dat vanzelfsprekende is ineens verdwenen. Daarnaast is Boekel een religieus dorp. Al geloof ik zelf niet in God, je neemt toch veel van het geloof mee. We hebben het in Nederland wel vaak over de islam. Maar onze eigen religie en de ontkerkelijking, daar gaat het nauwelijks over.”
Later verhuisde Van Zeeland naar het andere eindpunt van de levenslijn, Nijmegen. Uiteindelijk kwam hij terecht in Utrecht, waar hij nog altijd woont.
Voor het boek sprak hij onder meer met de Boekelse varkenshouders Wim en Marion Pluk. “Marion zat bij mij op de lagere school. We hadden een reünie en plotseling verschenen er allerlei oud-klasgenoten in mijn tijdlijn op de socials. Ook Marion. Zo kwamen we weer in contact. Ik denk dat veel mensen in de Randstad geen idee hebben van wat er op het platteland gebeurt. Zo’n bedrijf, daar kom je tegenwoordig ook niet zomaar in als journalist. Het was heel fijn dat ik dat wel mocht.”
Landbouw is nou niet meteen een specialisme van Van Zeeland. “Daarom heb ik ook een gesprek opgenomen met mijn oom Jan Werts, die het Europees landbouwbeleid als journalist gevolgd heeft.” In Boekel leerde Van Zeeland dat het makkelijk is een mening te hebben over intensieve veehouderij, maar dat de praktijk weerbarstiger is. De landbouwers doen hun best zo duurzaam mogelijk te werken, maar de consument wil nu eenmaal ook betaalbaar vlees. Van Zeeland wijst er ook op dat het platteland met al zijn im- en export net als de stad internationaal georiënteerd is. Het is een van de redenen waarom hij van mening is dat het vermeende verschil tussen stad en platteland niet zo groot is als veel mensen denken. Overal is globalisering.
Meestal reisde de schrijver inderdaad met de bus naar zijn afspraken. Een enkele keer deed hij dat niet. “Dat er in het voormalige Kapucijnenklooster in Handel een gemeenschap gevestigd is die zich laat inspireren door Mahatma Ghandi vond ik perfect in mijn boek passen. Dus maakt ik met Sid Bachrach van De Weyst een afspraak. Maar om nou ’s avonds vanuit Handel de bus weer terug te pakken, daar had ik geen zin in. Prompt kreeg ik op mijn donder van de redacteur bij mijn uitgeverij. Hoe haalde ik het in mijn hoofd met de auto te gaan?”
Het werd een interessant gesprek. Veel personen in het boek zijn visionairs met een beeld voor de toekomst. Je zou kunnen betogen dat Bachrach anders is, hij heeft juist altijd vastgehouden aan de idealen van de jaren zeventig en tachtig. “Ik vond het verfrissend om dat onversneden pacifistische standpunt weer eens te horen”, zegt Van Zeeland. “Dat mis ik tegenwoordig.” Bovendien komt Bachrach met een even simpel als zeker in deze tijd waardevol advies: praat met elkaar, ga met elkaar aan tafel.
Al reist Van Zeeland met de bus, het boek leest als een trein. Maar het wordt geen moment oppervlakkig, de geïnterviewden en de reflecties van de schrijver zelf geven veel stof tot nadenken. Komende vrijdag, 27 maart, houdt Van Zeeland om 19.15 uur een presentatie in boekhandel Van Piere in Eindhoven.