Peelverhalen
De Peel in brand
GEMERT-BAKEL - De Peelbranden van 2022 en 2020 blijven bij velen, die er mee te maken hadden, nog lang in hun geheugen staan. Op 31 augustus 2022 ontstond in de Mariapeel een veenbrand dat ruim 34 hectare natuurgebied verwoeste. De locatie lag nabij de Zwarte Plakweg bij Griendsveen. Ook twee jaar daarvoor in 2020, ontstond een veel grotere Peelbrand waar men nú nog regelmatig over spreekt.
Door Wil van Lierop
Na weken van droogte brak op 20 april 2020, in de Deurnese Peel, de grootste natuurbrand uit van de laatste decennia in Nederland. Tussen de 700 en 800 hectare aan natuurschoon ging in vlammen op. Die grote Peelbrand heerste tot 16 juni. Daarna bleven nog smeulende resten diep in de grond zitten, waardoor de brand af en toe weer oplaaide. Het nablussen duurde nog enkele weken voordat de circa honderd bewoners van de 59 geëvacueerde woningen, rond het rampgebied, weer naar huis mochten. Een veenbrand is zeer verraderlijk die door ondergrondse brand nog weken, soms maanden, door kan smeulen en plotseling op onverwachte plekken kan oplaaien. Ze veroorzaken grote overlast door rookontwikkeling. Een veenbrand verplaatst zich onder de grond door en is daardoor moeilijk te bestrijden, waarbij het soms in de lente weer oplaait na een winter ondergronds te hebben overleefd. Het blussen en het doven van vuur met takken en spaden, blijft een gevaarlijke klus, doordat waar rook uit de grond komt daar niet altijd het vuur zit. Hierdoor ontstaan onder de bovenlaag ruimtes met instortingsgevaar. Ook Peelgassen verruimen vaak een veenbrand. Vaak wordt de hoop gevestigd van bovenaf, een lange tijd regen.
Eerste Wereldoorlog, april 1914. In die tijd ontstond er in Nederland een grote brandstofschaarste omdat Duitsland geen steenkool meer leverde nu het land in oorlog is. Dit betekende dat het een gouden tijd werd voor de heren verveners, zowel hier als in de veenkolonie van Drenthe. Voor de industrie viel men meermaals terug op turf die daardoor aanzienlijk in prijs steeg. Ook de trams, onder andere de lijn Helmond- Gemert-Den Bosch, moesten hun stookvoorraad meer en meer aanvullen met turf. Het spreekt voor zich dat de turfstekers, van wie velen een zwaar bestaan lijden, wilden delen in de enorme winsten die werden gemaakt. Hun bewustwording en de enorme verschillen in inkomens, tussen de turfstekers en de hoge heren verveners, leiden dan ook eind juni 1914 tot een staking. Doch door een veenbrand nabij de Hasehut, op de grens van Venray en Bakel op 3 augustus, maakte een einde aan de staking in de Peel. Oorzaken van de brand zou zijn geweest het niet voldoende doven van een koffievuurtje door enkele Peelwerkers. Van hogerhand kregen zij de vele verwijten te verwerken. Door de harde wind versnelde de brand richting Hutsenberg onder Milheeze. Janus Scheepers, die wat schapen had, zag het gevaar naderbij komen. Snel dreef hij met zijn trouwe hond de schapen naar een veilige plek, een schaapskooi bij de Klef. Daarna verwittigde hij de bewoners van Milheeze. Hulp kwam snel op gang. Dorpsgenoten gingen zij aan zij het vuur te lijf.
Ook Janus deed zijn plicht. Er kwam assistentie door de brandweer, ingekwartierde militairen en de marechaussee uit Helmond, Gemert, Deurne en Venray. Niet ver van Janus was ook zijn trouwe hond. Na een tijdje bemerkte Janus dat zijn trouwe viervoeter niet meer aanwezig was. Al roepend dat het beestje bij hem moest blijven baten niet. Het trouwe beestje is niet meer terug gevonden. Vermoedelijk is het dier in een gat terecht gekomen dat ontstaan is door ondergrondse brand die voortwoekert onder een bovenlaag. Na vijf weken, bij langdurige regenval, was de Peelbrand nabij de Hasehut ten einde gekomen. 52 Hectare aan peelgronden en een schaapskooi met enkele verdwaalde schapen en een hond gingen verloren. Daarbij werd de Hasehut door die Peelbrand flink beschadigd.
Naast natuurlijke oorzaken, zoals blikseminslag, en menselijke fouten in het verleden door boekweitbranden, ontstaan veen en heidebranden. Veenbranden in de Peel vormen nog steeds een risico in de droge periode versterkt door wind en klimaatverandering waarbij de veenbodem sneller uitdroogt. Daarom: Pas op met vuur.