Brainstormen over de toekomst van de Mortelse Antoniuskerk
'Géén binnenspeeltuin, wel passende concerten'
DE MORTEL – Het teruglopend kerkbezoek confronteert, net als bijna overal elders in Nederland, ook de Heilige Willibrordusparochie in Gemert-Bakel met een moeilijk vraagstuk. Waar staat het bad vol mogelijke oplossingen, waarvan er één het bevrijdende ‘eureka-gevoel’ zal opleveren? Tijdens een denk- en praatavond is de zoektocht naar een goede invulling van het monumentale Mortelse kerkgebouw van start gegaan.
Door Simon van Wetten
De R.K. Kerk van Sint Antonius is in 1902-1904 gebouwd naar een ontwerp van Caspar Franssen (1860-1932) in neo-gotische stijl. "Het geheel is van architectuurhistorisch belang vanwege de plaats in het werk van de architect en vanwege de tot in de details gaaf gebleven eenheid van decoratie en materiaalgebruik in het interieur. Het geheel is gaaf bewaard gebleven", zo omschrijft de Rijksdienst voor het Cultureel Erfgoed het Mortelse rijksmonument.
Toon Keursten organiseerde, samen met Wilma Fleuren verantwoordelijk voor het beheer van de kerk, de praat en denkavond. Er waren een kleine honderd meedenkers aanwezig. Toon: “De eerste vraag die ik stelde, was of men wist van wie onze kerk is. Niet iedereen besefte zich dat de parochie de eigenaar is. Elke organisatie, elke vereniging probeert zichzelf in stand te houden, maar soms loopt het ledenaantal teveel terug… Vaak wordt dan een fusie toegepast, dat was óók bij de oorspronkelijk parochies van onze kerkdorpen zo. Voor veel leden van zo’n vereniging, en dus ook voor veel gelovigen van die parochies, is dat al een brug te ver. Ik heb die avond uitgelegd dat wij als dorp wel degelijk verantwoordelijk zijn voor dit gebouw. Natuurlijk, de parochiebestuurders zijn de eerstverantwoordelijken, maar die mensen kunnen dat echt niet alleen oplossen. Wíj zijn de parochie!.
Inmiddels zijn er al kerken en pastorieën afgestoten. Recentelijk in Elsendorp en Milheeze, wat langer geleden de Gerardus- en de Sint Jozefparochie in Gemert. Toon: “Maar er bestaan geen plannen om de Mortelse kerk af te stoten. Het parochiebestuur wil de overgebleven kerken voor de eredienst behouden. Wel wil zij, samen met de parochianen, zoeken naar mogelijkheden om de kerken weer meer midden in de samenleving te plaatsen door te kijken naar bredere vormen van het gebruik. Maar daar moet nog veel voor gebeuren. We hebben tijdens de brainstormsessie vier tableaus opgehangen, elk met een belangrijke vraag. Vier groepen bedachten allerlei antwoorden op zo’n vraag en plakten die met post-it's op het tableau. Uitgangspunt was en is dat een gebouw alleen kan bestaan als het een invulling heeft.”
Toon overhandigt een overzicht van alle vragen en antwoorden. Bij de vraag over het ‘toekomstig gebruik van de kerk' staan bijna veertig suggesties. Daar zitten ideeën bij over het beheersbaar houden van de stookkosten door glazen ‘dozen' in de kerk aan te brengen die makkelijker te verwarmen zijn, of het inrichten van een rouw- en familiekamer, of een museum en/of atelier, een congrescentrum, concertzaal en evenementenlocatie, één keer per maand een dinershow- of filmavond, en de banken uit de kerk halen en de vloer gelijk maken zodat de kerk voor meerdere doeleinden gebruikt kan worden. Bij de eredienst worden dan stoelen geplaatst.
De vraag hoe meer inkomsten gegenereerd kunnen worden, levert een aantal identieke voorstellen op, maar ook het idee om een koppeling te maken met het Boerenbondsmuseum, een trouwlocatie, evenementen en een beeldentuin met kunsttentoonstellingen, een event-beleving met licht-beeld-geluid en – de meest gewaagde – de andere kerken in Gemert-Bakel sluiten en de Mortelse kerk tot parochiecentrum verheffen.
Bij het mogelijk gebruik van de pastorie en de tuin denkt men aan een IVN-educatieruimte, een Vlindertuin, dagbesteding voor ouderen, een theetuin en, in de vakantietijd, kindervoorstellingen. De laatste vraag luidde: ‘Wat zien we echt niet zitten?’ Antwoorden waren onder andere: we zien woningbouw in en rond de kerk niet zitten, verder géén nachtleven, géén binnenspeeltuin, geen evenementen met veel geluid, geen parkeerplaats in de tuin en geen verhuur aan bedrijven.
Tot slot de motivatie van Toon: “Wilma en ik hebben lang in het bestuur van de toenmalige Mortelse parochie gezeten, ook nog ná de fusie. We vormen nu een mini-bestuurtje, we noemen het de ‘commissie-kerk’ en hebben samen met de andere kerkdorpen vier à zes keer per jaar een vergadering met het parochiebestuur. Zo is ook het idee ontstaan om dit soort bijeenkomsten te organiseren. De bruikbare ideeën die daaruit voortkomen, geven we aan elkaar door. Ik ben erg verweven met onze kerk, maar dat kan ook belemmerend zijn. Misschien moet ik het loslaten om ruimte te bieden aan welke oplossing dan ook. Ik ben daarom erg blij met de uitkomsten van de bijeenkomst in ’t Anker.”