Spinningen
GEMERT-BAKEL - Spinningen: dan gaat het niet alleen over indoor fietsen op een speciale fiets. Nee, ook over gelegenheden in vroegere tijden, waar men met elkaar verhalen vertelden, gebeurtenissen aanhoorden en zingen tijdens het spinnen op zijne spinnenwiel.
Door Wil van Lierop
Eeuwenlang was het vervaardigen van textiele weefsels, met name op het platteland, zoals in Peelland, een huisnijverheid. In de 12de eeuw verschenen de eerste hand-aangedreven spinnenwielen. Pas in de 15de eeuw ontstonden er ook spinnenwielen met voetaandrijving. Het spinnenwiel is een mooi mechaniek om van wol draad te spinnen. In ieders huis was vroeger een spinnenwiel te vinden. De boer zaaide jaarlijks op een klein veldoppervlak vlas en hennep om linnen te verkrijgen. Een schapenboer leverde de wol, waar hij daarvoor begin zomer zijn schapen al had geschoren. De wol werd gewassen met het zuiverste water in de volle zonneschijn. Vetten wol was prettiger om mee te werken. Het spinsel werd door de wever verwerkt tot linnengoed of wollen stoffen.
Toen grote machinale spinnerijen nog totaal onbekend waren, en in de dorpen het spinnen bij de bevolking nog algemeen in gebruik was, gebeurde het dikwijls dat vrouwen uit een buurtschap, ‘s avonds in de spintijd bij de een of ander in een schuur, bij elkaar kwamen om te spinnen. Het was ontstaan uit een zekere gemeenschapsgevoel dat gezelligheid meebracht. Maar dat niet alleen. Ook uit zuinigheid en spaarzaamheid. ‘s Avonds werd de ruimte verlicht met een teutlampje waarin raapolie werd gestookt. Men was zuinig op het dure raapzaad dat men liever verkocht en geld opbracht. Er werd tijdens het spinnen heel wat gezongen zoals: Zet een kwezel op een ezel, en rijdt er mee naar Weezel:, en de nieuwtjes van de laatste tijd of de afgelopen gebeurtenissen groot of klein uit het dorp werden besproken. Het was een hele lange tijd een vrouwenaangelegenheid. Doch met de jaren deden meer en meer jonge meiden mee aan een spinavond.
Met het meedoen door steeds meer meiden, moest daarmee ook wel jongens aantrekken. In de jaren rond de Belgische afscheiding (1833), lagen in Peelland en de Kempen vele soldaten ingekwartierd. Onder hen was de verveling groot. Dus onder hen waren verschillende die vertier zochten. Zij hoorden wel eens over die spinavonden waar jonge meiden aanwezig waren. De geestelijke dorpsoverheid keurde die spinavonden, waarbij steeds meer jongens rondom slenterden als zijnde gevaarlijk voor de zeden, ook steeds meer af. Hierdoor minderde het spinningen met de jaren naar het minimum. Doch was er te lezen dat in Gemert, juni 1888, bij landbouwer Antoon Slits in de Deel nog enkele spinavonden gehouden werden. De vaders verzochten elk om beurten hún dochters naar een spinning te brengen. Maar er werd niet veel gesponnen. Er werd meer gelachen en men nam tijdelijk een drankje.
Sommige jongens werden stiekem binnen gelaten. Die niet binnen mochten verteerden in jaloezie en smeedde een plan om de feestvreugde te verstoren. Die kwajongens zouden bij de volgende spinavond de meiden wel eens laten schrikken. Men zou zich verkleden als spook en dan eensklaps binnen stormen. Tijdens de volgende spinavond zat de Gemertse marechaussee achter twee beruchte personen uit Uden aan. Zij hadden in de late middag in Erp en Gemert wit wasgoed van de waslijn ontvreemd. Al in het avondlicht hadden die twee zich onherkenbaar gemaakt door een wit hemd over hun hoofd te trekken en zich schuil te houden achter een hoge haag aan de Deel. Niets vermoedend zagen die twee beruchte zes spookfiguren langs een haag richting een schuur lopen. Opeens bemerkte een van de zes die twee witgoed dieven in het wit. Ze namen snel de vlucht, vooral door een geweerschot van die twee dieven dat nog na klonk. Inplaats de meiden te laten schrikken namen die zes jongelui van de schrik nu zelf de vlucht. Overigens werden die twee beruchte uit Uden tussen Gemert en Boekel in de kraag gegrepen en vastgezet in den amigo (gevang). De marechaussee had goed werk geleverd. Of die jaloerse jongens nog ooit een poging hebben ondernomen als spook? In ieder geval werd het jaar daarop op die plaats aan de Deel geen spinavond of spinning meer gehouden doordat de boerderij op 5 juni 1889 door brand werd verwoest.