Leenwoorden

De Nederlandse taal zit vol zegswijzen en uitdrukkingen waarvan wij de bedoeling, de mededeling, onmiddellijk begrijpen, maar ons vaak niet realiseren waar we zo’n uiting aan te danken hebben. U weet wat het betekent als iets een heet hangijzer is. Tegenwoordig is het een netelig probleem, voorheen was het de ijzeren staaf waaraan de kookpot boven het vuur werd opgehangen. Dit voorbeeld komt uit onze eigen taal, maar het Nederlands is blijkbaar niet altijd toereikend om precies te formuleren wat we bedoelen. Dus gebruiken we leenwoorden, vaak Engelse, maar ook uit veel andere talen. 

Als u in conclaaf gaat, schuift u feitelijk aan bij de kardinalen die in de Sixtijnse kapel een nieuwe paus kiezen. Dat doen zij uiteraard in het Latijn, ‘çum clave’, met de sleutel, want het is een vergadering achter slot en grendel. In onze samenleving betekent het dat men een vertrouwelijk overleg bijeenroept. Dit component ‘vertrouwelijk’ vlakt trouwens steeds meer af. 

Vroeger kregen vooral operazangeressen, nu vrouwelijke popiconen als Taylor Swift en Lady Gaga, het zelfstandig naamwoord ‘diva’ mee. Deze dames zijn vaak bekend om hun grillen of exorbitante kleding en er liggen hele mensenmassa’s aan hun voeten. Diva is Italiaans en betekent ‘godin’ of ‘goddelijke dame’. Je staat erop of je bestormt ze. Een Frans leenwoord is het bij felle demonstraties veel gehoorde woord ‘barricade’. Het betekent ‘gemaakt van vaten’ en ontstond zo tegen het jaar 1600, toen Parijse opstandelingen de straten blokkeerden met aarde- en stenen gevulde wijnvaten. 

Misschien wel het meest besproken item in het journaal of nieuwsbulletins is de ‘asielzoeker’. Asiel is al heel oud, we hebben het te danken aan de oude Grieken en hun woord ásūlon, vrijplaats. Oorspronkelijk was het een tempel of heiligdom waar vluchtelingen bescherming genoten. 

Als het nieuws wordt beheerst door een sterke koersdaling of -stijging, dan duikt in de praatprogramma’s steevast een beursgoeroe op. Dat woord goeroe komt uit het Sanskriet, een oude, Indiase taal en verwijst naar een leraar met veel gewichtige wijsheid. 

Een echt modewoord is ‘virtueel’. Dat modieuze is opmerkelijk, want het komt van het Latijnse virtuālis en werd al in de 14e eeuw gebruikt. Virtus betekent kracht, vermogen, deugd, en het stamwoord daarin is ‘vir’ (man). Maar dat zijn we, ook in verband met de vrouwenemancipatie, vergeten. Alhoewel, in emancipatie zit óók het woord man. Emancipatio is oorspronkelijk het meerderjarig verklaren van een zoon. Taal (van het Germaanse talō): een uniek systeem om je uit te drukken.

Simon